UMNQOPHO WAMAZINGA AMUKELEKAKO
ISINGENISO 
INGCENYE I:
AMALUNGELO WAKHO NJENGONGAZIMBI WOBULELESI 2
IINKAMBISO NEMISEBENZI YABADLALINDIMA BOMNYANGO NGAPHAKATHI KWERHERHO LOBULUNGISWA BOBULELESI 4
Khuyini okuzakwenzeka - 4
Nayikuthi omunye umuntu wenze ubulelesi 4
Nayikuthi ubizwa njengofakazi wombuso 5
Nayikuthi kufanele ube ngufakazi ekhotho 6
Ngemva kokugwetjwa 8
Nayikuthi ufuna irhelebho 11
AMAZINGA AMUKELEKAKO WEMISEBENZI EYENZELWA ABONGAZIMBI BOBULELESI 12
Ilungelo lokuphathwa kuhle nokuhlonitjhwa kwesithunzi sakho nokuziphilela ipilo yakho yangeqadi 12
Ilungelo lokunikela ngelwazi 12
Ilungelo lokuthola ilwazi 16
Ilungelo lokuvikelwa 19
Ilungelo lokurhelejwa 24 6. Ilungelo lokuliliswa 27
Ilungelo Lokubuyiselwa ipahla 32
UMNQOPHO WAMAZINGA AMUKELEKAKO
AmaZinga Amukelekako amayelana nemiSebenzi eyenzelwa aboNgazimbi bobuLelesi ("okumaZinga Amukelekako") mtlolo onikela ngelwazi, owathuthukiswa khona kuzakuhlathululwa ngokuzeleko amalungelo wakho njengombana atholakala eTjhatheni yemiSebenzi eyenzelwa aboNgazimbi boBulelesieSewulaAfrika(eyaziwange"Tjhatha")kunyenokwenzaamalungelo laasebenze.ITjhathayaboNgazimbi,kunyenamaZingaAmukelekako,kuhloswe bona ikunikele ngelwazi mayelana nelwazi eliphathelene nokuzibophelela komBuso ekukhuphuleni ukulethwa kwemisebenzi kibongazimbi bobulelesi. AmaZingaAmukelekakoahloseukuhlathululaamaZingaAmukelekakomayelana nemisebenzi enikelwa abongazimbi bobulelesi. AmaZinga Amukelekako awabeki kuphela amalungelo asisekelo nemithethokambiso, kodwana anikela nangelwazi elinabileko ukuhlathulula amalungelo atholakala eTjhatheni, ngokubeka amaZinga Amukelekako ozawalindela kwabanikela ngemisebenzi. AmaZinga Amukelekako azakurhelebha bona ufune ukuziphendulela kiwo woke umuntu othinteka erherhweni lobulungiswa bobulelesi ukuqiniseksia bona uthola irhelebho elifaneleko nemisebenzi.
ISINGENISO
Lokha nawubika ubulelesi begodu unikela ubufakazi ekhotho, udlala indima eqakathekileko ekwenzeni bona irherho lobulungiswa bobulelesi linikele ngependuloeendingwenizomphakathikunyenokuqinisekisaukuziphendulela kwesaphulimthetho. Ngakelinye ihlangothi, irherho lobulungiswa bobulelesi kufanele likutjheje khonokho begodu nangesihle, likuphathe ngehlonipho godu lihloniphe isithunzi sakho nelungelo lakho lokuziphilela ipilo yakho yangeqadi begodu lihlangabezane neendingo zakho. AmaZinga Amukelekako mzamo wokuqinisekisa bona lokhu kuyenzeka, ngokukunikela amandla ngelwazi elifaneleko ukukghonakalisa bona usebenzise amalungelo wakho.
AmaZinga Amukelekako ahlukaniswe ngeengcenye ezine. Ingcenye yoku-1 ngokufitjhani inikela ngelwazi elisendlalelo ngamalungelo wakho begodu ibeka bona ngubani ongafikelela amalungelo la. Ingcenye yesi-2 kafitjhani ihlathulula iinkambiso erherhweni lobulungiswa bobulelesi nokuthi khuyini okuzokwenzeka nawuba ngungazimbi wobulelesi kunye nalokha nawubika ubulelelesi emapholiseni. Ingcenye yesi-3 iphethe amaZinga Amukelekako mayelananemisebenziongayilindelakubadlalindimaabahlukenekoerherhweni lobulungiswa bobulelesi, ngokuqala elinye nelinye ilungelo elihlathululwe eTjhatheni yaboNgazimbi. Lokhu kuyingcenye eqakatheke khulu yamaZinga Amukelekako, njengombana kuhloswe ngawo ukwenza amalungelo atlolwe ngaphakathi kweTjhatha khona uzakwazi ukuwasebenzisa. Kusesigabenesi laphouzakubonabonaisibalosemithethokambisoyobuLungiswabokuBuyisela ubuNtu itholakala emleyweni womthetho ohlathululwe eTjhatheni yaboNgazimbi nemaZingeni Amukelekako. Ingcenye yesi-4 ibeka ikambiso yeenghonghoyilo. Nanyana abadlalindima abangaphakathi kwerherho lobulungiswa bobulelesi bahlose ukuqinisekisa bona imiphumela engasi mihle yobulelesi ayenziwa ibe mimbi khulu ngokwenzeka muva, begodu bahlose ukukuphatha kuhle nangesihle bebakunikele ngemisebenzi emihle, izinto kwesinye isikhathi ziyatjhapha. Kwesinye isikhathi ungabona bona imisebenzi oyitholileko beyingahlangabezani namazinga obewuwalindele. Isigabesi sihlathululabonyanausenzabunjaniisinghonghoyilobegodusiphetheirhemo lama-adresi aneenomboro eziqakathekileko.
AmaZingaAmukelekakoahloseukwenzaukulethwakwemisebenziebonakalako kube lula njengombana kubeka amaZinga Amukelekako okuzakulinganiswa ngawo ukulethwa komsebenzi. Iinkhungo ezifaneleko, abasebenzeli neminyangoizakwelusaukuhlonitjhwakwamalungelonamazingawemisebenzi abekwe ngaphakathi kwamaZinga Amukelekako begodu njengehlangothi lokwelusa kwazo, abasebenzeli laba bangathintana nawe. Eminye imiphumela yalokhu kwelusa nekambiso yokubonisana ingavezwa.
Nayikuthi khewaba ngungazimbi wobulelesi, ungalindela bona abadlalindima erherhweni lobulungiswa bobulelesi baqinisekisa amalungelo wakho njengombana abekwe eTjhatheni yaboNgazimbi, ayafezakaliswa nokobana amaZinga Amukelekako wemisebenzi ebekwe emtlolweni ayafezakaliswa.
Ukuphumelelisa iminqopho yalomtlolo, nokukhambisana nehlathululo avezwe eKambisweni esiSekelo kezomThethobulungiswa kiboNgazimbi bobuLelesi nokuPhalisela amaNdla yiHlangano yeenTjhaba eziBumbeneko ngo-1985 (GA/ Res/40/30), eyatlikitlwa yiSewula Afrika, ungazimbi wobulelesi uhlathululwa njengomuntu olimeleko, okufaka hlangana ukulimala emzimbeni namkha ngokwengqondo; ukulimala emmoyeni; ukulahlekelwa ngakwezomnotho; namkhaukwephulwakhulukwamalungelowakheasisekelongezenzonamkha ngokutjhiya ngaphandle okuphula umthetho wethu wezobulelesi. Igama elithi 'ngazimbi' godu lifaka, lapho kukghonekako umndeni oseduze namkha abathembelekungazimbiukufumanaukutlhogonyelwa.Umuntuangathathwa ngongazimbi ngaphandle kokuqalwa bonyana ingabe isephulimthetho siyatholwa, siyaziwa, siyabotjhwa, siyatjhutjhiswa namkha sifunyanwa simlandu, begodu nangaphandle kokuqala itjhebiswano lomndeni phakathi kwesaphulimthetho nongazimbi.
Iinjamiso ezitholakala kumaZinga Amukelekako zisebenza kibo boke abongazimbi ngaphandle kokubandlulula ngokuya komhlobo, ubulili, ukubasidisi, ubujamo bezomtjhado, umlando wobutjhaba, namkha umlando wezokuhlalisana, umbala, ukuzithandela ngokobulili, ukukhubazeka, ikolo, unembeza, ikolelo, isiko, ilimi nokubeletha njengombana kubekwe esiGabeni 9 somThethosisekelo weRiphabhligi yeSewula Afrika (umThetho wenomboro 108 ka-1996).
Ilungelo lokuphathwa kuhle nokuhlonitjhwa kwesithunzi sakho nokuziphilela ipilo yakho yangeqadi
Ilungelo lokunikela ngelwazi
Ilungelo lokuthola ilwazi
Ilungelo lokuvikelwa
Ilungelo lokurhelejwa
Ilungelo lokuliliswa
Ilungelo lokubuyiselwa ipahla
Kuzakwenzekani?
Nayikuthi omunye umuntu wenze ubulelesi:
Nayikuthi kwenziwe ubulelesi, ukububika emiSebenzini yesiPholisa seSewula Afrika kuzakuthoma ukukhambisa irherho lobulungiswa bobulelesi. UmSebenziwesiPholisaseSewulaAfrikaunomthwalowokuphenyaubulelesi kunye nokubopha izaphulimthetho. Nasele kukhona othweswa umlandu, amapholisa azakuvula idokhethi abe aphenye ukwethwesa umlandu. Nayikuthi amapholisa awanasiqiniseko bonyana ubutjhutjhisi kufanele bulandele, ukwethweswa umlandu kuzakwenziwa msinyana. Kodwana amapholisa azakuragela phambili nokuphenya umlandu onjalo begodu azakuletha idokhethi yamapholisa kumtjhutjhisi womphakathi okunguye ozakuthatha isiqunto.
Ukusuka ngesikhathi kwenziwa bekubikwa ubulelesi, kuqakathekile bona boke ubufakazi obukhona bubuthelelwe begodu buvikelwe ngendlela ezakurhelebha ukuphenywa komlandu kunye nokulalelwa komlandu. Ukulimala namkha umonakalo otholwa nguwe uzakusekela ubufakazi bakho emlandwini othweswe isaphulimthetho. Ihlahlubo yezokwelapha kufanele izaliswe beyilethwe, nakukghonekako.
Nasele omunye abekwe umlandu, umlandu udluliselwa ekhotho lapho umtjhutjhisi athoma ukutjhutjhisa umlandu.
Lokha umlandu usiwa kumtjhutjhisi:
Umtjhutjhisi uzakuqala amaqiniso womlandu omunye nomunye ngokutlhogomela. Umtjhutjhisi angenza enye yezinto ezintathu:
Angaqunta bona kunobufakazi obaneleko bokutjhutjhisa nokuragela phambili nokutjhutjhisa.
Angaqunta bona kufuneka ilwazi elinengi ukuthatha isiqunto esilungileko begodu ngalokho angalayela isiphathiswa esiphenyako ukuphenyisisa umlandu khudlwana.
Ngamabanga ahlukeneko, afaka iinrhuluphelo zomphakathi, angaqunta ukuwusula umlandu.
Umtjhutjhisi uzakutjheja iinrhuluphelo zakho lokha nakenza esinye nesinye isiqunto begodu uzakuqunta ukutjhugulula umlandu, kuye ngamaqiniso akhambelanako womlandu.
Ungalindela ikambiso eburhaba nesebenza kuhle khulu ezakuqinisekisa bona umlandu ulethwa ngaphambi kwekhotho msinyana ngokukghonekako.
Ungalindela bona umtjhutjhisi abawe loke ilwazi eenkambisweni esiphathisweni esiphenyako begodu sizakuletha lokhu ngaphambi kwekhotho, ukuqinisekisa bona isiqunto sokunikela namkha sokwalela ibheyili othweswe umlandu senziwa ngokucabangela iinrhuluphelo nokuvikelaka kwakho.
Ngaphambi kokwamukela ukuvunywa komlandu, umtjhutjhisi uzakutjheja iinrhuluphelo zakho kunye nezomndenakho.
Nayikuthi ubizwa njengofakazi wombuso:
Amapholisa azakwazisa nakufuneka bona uvele ekhotho njengofakazi. Imilandu eminengi itjhejwa emakhotho wabomarhastrada kuthi leyo emimbi khulu isiwa ekhotho yesifunda namkha kilawo aphakamileko.
Ukusa umlandu ekhotho khona uzakulalelwa kungaba yinto ehlangahlangeneko,khulukhulunayikuthikunesibalosabantuabathintekako. Labo abaqalene nomlandu bazakwenza koke okusemandleni wabo ukuqinisekisa bonyana ulethwa ekhotho ngokurhaba okukghonekako.
Isiphathiswa esiphenyako, umtjhutjhisi womphakathi omkhulu namkha umjameliwe-OfisiloMnqophisiwokuTjhutjhiswakomPhakathiuzakuqinisekisa bona, ngemva kokuhlola kwamambala godu nalapho ezinye iimfuno kuhlangabezwana nazo, ufakwe ngaphasi kwehlelo lokuvikelwa kwabofakazi nayikuthi usengozini namkha uyathuselwa.
Nayikuthi kufanele ube ngufakazi ekhotho:
Ukunikela ngobufakazi ekhotho kungakubeka ngaphasi kwegandelelo. Labo abathintekako - amapholisa, umtjhutjhisi nabasebenzi bekhotho - bazakusekela, bakulungiselele bebakunikele loke ilwazi ngokukghonekako mayelana nokungenzeka.
Uzakunikelwa isibizela-khotho esikwazisa bona uze nini kunye nalapho ukulalelwa komlandu kuzakwenzeka khona. Iphetjhana elihlathulula okuzakwenzeka ekhotho, lizakuphekelela isibizela-khotho kobunye ubujamo. Nayikuthi uya ekhotho kamarhastrada begodu uneminye imibuzo ngeenkghonakalisi zekhotho, kufanele uthintane nesiphathiswa esiphenya umlandu namkha, lapho nakakhona, umrhelebhi kangazimbi nesiphathiswa sokulungisa, esizakulayela emuntwini ofaneleko ozakuthintanisa nekhotho.
Lokha nawufika ekhotho, ungathola amatshwayo acacileko azakurhelebha bona uthole indlela yakho. Nayikuthi awekho amatshwayo acacileko begodu awazi bona ikhotho ikuphi, ungabuza eDeskini leRhelebho/ lokwAzisa/lokuYelelisaukutholabonakukuyiphiikhotholaphokuzakulalelwa khonaubufakazinamkhauzwengeenkghonakalisizekhotho.Goduungaya kubasebenzi bezokutjhutjhisa, abangakghona ukuphendula imibuzo ongaba nayo ngeenkambiso. Umtjhutjhisi onikelwe umlandu wakho uzakukghona ukukutjela bona pheze kuzakuthatha isikhathi esingangani ngaphambi kobana unikele ubufakazi.
Umtjhutjhisi uzakwenza koke okukghonekako bonyana uyabizwa bona unikele ngobufakazi ngokurhaba okukghonekako. Umtjhutjhisi onikelwe umlandu wakho, lapho kukghonekako, uzakubonisana nawe ngaphambi kobana unikele ubufakazi. Kodwana, kwesinye isikhathi kunokuriyada. Kufanele uqinisekise bonyana ufika ekhotho ngesikhathi. Kufanele wazise umtjhutjhisi nayikuthi uzokufika ngemva kwesikhathi namkha angeze ukghone ukuza ekhotho ngelanga elibekiweko.
Nayikuthi kufanele unikele ubufakazi, kobunye ubujamo, bawa umngani namkhaumsekeliakuphekeleleekhotho.Ngemvakobanaunikeleubufakazi uzakutjelwa bonyana ungakhamba na. Ungeza kiwo woke amalanga wokulalelwa komlandu nayikuthi ufisa njalo.
Umthetho uvumela iinjamiso ezilandelako lokha nawunikela ubufakazi:
Nayikuthi kufanele unikele ubufakazi iinkambiso, ngaphasi kobujamo obuthileko, zingenziwa emsitheleni.
Ubufakazi bezinga eliphezulu buyatlhogeka ngaphambi kobana umuntu afunyanwe anomlandu. Ubutjhutjhisi kufanele butjengise ukuba mlandu kommangalelwa ngaphandle kokungabaza okukhulu. Lokhu kungatjho bona umuntu okholelwa bona unomlandu, ufunyanwa anganamlandu. Lokhu akusi sigwebo esisekelwe phezu kwakho, kodwana sisekelwe ekuqineni kobufakazi bobutjhutjhisi buboke.
Umtjhutjhisi uzakubiza ufakazi karhulumende ukusekela umlandu obekwe ummangalelwaebujameniobufaneleko.Umrhumutjhiuzakutholakalalokha nakutlhogekako.Ummangalelwauzakunikelwaithubalokukubuzaimibuzo, anikele ubufakazi nokubiza abofakazi. Ngemva kobana ikhotho ilalele boke ubufakazi obulethwe ngaphambili nebesiqhema sommangalelwa, abathintekako bazakuvunyelwa ukukhuluma ngaphambi kokukhutjhwa kwesigwebo.
Ngemva kokugwetjwa:
Nayikuthi ummangalelwa ufunyanwa amlandu, ubutjhutjhisi nesiqhema sommangalelwa bangendlala ubufakazi bebakhulume nekhotho ngesigweboesizakukhutjhwa.Lokhukwenziwangokuphikisanamayelana nokubawaisigweboesikhulunamkhaesincani.Nayikuthiukubawaisigwebo esincani kwenziwa ngelwazi elingasi liqiniso, ilwazeli kufanele litjelwe ikhotho. Esikhathini sokukhutjhwa kwesigwebo ungabawa ukulungiswa kobujamobakhonamkhaukuliliswa.Nayikuthiikhothoikunikelangokulilisa, akuthathwa njengomunye umhlobo wokujezisa. Ikhotho ingabekela ngeqadi isigwebo ebujameni obuthileko, okufaka hlangana ubujamo lapho kufanele ummangalelwa akulilise. Umtjhutjhisi angaletha umbiko wokuhlolwakwakangazimbinamkhaandlaleubufakaziukusekelaisigwebo esifaneleko lapho kufanele begodu kukhambisanako.
Ngaphambi kokukhutjhwa kwesigwebo isiphathiswa esengameleko, umtjhutjhisi namkha isiqhema sommangalelwa singabawa isiphathiswa eselusa iimbotjhwa ezisebenza emphakathini namkha omunye usolwazi ukulungisa umbiko ngawe namkha ngommangalelwa. Umbiko ungafaka umbiko ngomphumela ubulelesi obunawo phezu kwakho. Ilwazi lingathathwa embikweni owenziwe emapholiseni, namkha isiphathiswa esigadaiimbotjhwaemphakathinisingakhulumisananawenamkhasikubize bona uzokunikela ngobufakazi ngesikhathi sokukhutjhwa kwesigwebo.
Nawukholwa bona indlela yokugweba inomusa khulu, ungakhulumisana ngalokhu nomTjhutjhisi oPhezulu namkha umTjhutjhisi omKhulu, ongaqunta ukuletha itjhejo loMnqophisi ofaneleko wokuTjhutjhiswa komPhakathi. UMnqophisi wokuTjhutjhiswa komPhakathi angadlulisela phambili isigwebo ekhotho yokudlulisela iingwebo. Ukudlulisela phambili isigwebo kufanele kutlolwe phasi kungakapheli isikhathi esithileko.
Ummangalelwa angadlulisela phambili isigwebo sokutholwa amlandu kunye nesigweboesithethweyikhotho.Nayikuthiukudluliselaphambilikuyenziwa, ungabawa umtjhutjhisi emlandwini wokuthoma, namkha igqwetha lombuso lemajajini eliqalene nokudlulisela phambili bona lihlale lisazi ngokuraga komlandu, isibonelo, ilanga lokulalelwa kokudlulisela phambili isiqunto, ngelanga lokulalelwa kokudluliswa, nanyana ummangalelwa anikele ibheyili kunye nomphumela wokudlulisela phambili lokho.
Nayikuthi kunokutshwenyeka ngokuphepha kwakho namkha kwakafakazi wombuso, amapholisa, umtjhutjhisi namkha umjameli obuya eYunithini yokuVikelwa kwaboFakazi bazakwazi ukukunikela isiyeleliso ngokufanele kwenziwe khona uzakuvikelwa. Bazakurhelebha lapho kukghonekako.
UmNyango wemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha uzakuqinisekisa bona iingwebo zokudosa ejele zikhanjiswa ngokuya komthetho. Lokha ukutjhatjhululwa kommangalelwa nakucatjangwako, umNyango wemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha uzakutjheja ukweluswa kommangalelwa okhutjhwe ngokulitjalelwa.
Ungabawa ukubakhona ekulalelweni kokweLuswa kokuLungisa ukuziPhatha nokweBhodoyokuLibalela.Nawufisaukubakhona,uzakwaziswangelanga lokulalelwa begodu iBhodo izakutjheja ukutshwenyeka kwakho lokha nayicabanga ukutjhaphulula ummangalelwa ngokumlibalela.
Komunye nomunye umlandu ummangalelwa akhutjhwa khona ngokulitjalelwa, iBhodi yokuLibalela izakubeka iimfuno mayelana nokukhutjhwa kommangalewa nakubonwa bonyana kuzakuba serhuluphelweni yakho.
Nayikuthi, ngemva kokukhutjhwa ngokulitjalelwa, ummangalelwa uziphatha ngendlela ebonakala ungathi angaba yingozi emphakathini, namkha wephula iimfuno ezikhambisana nokukhutjhwa kwakhe, ummangalelwa angabanjwa abuyiselwe ejele ayokuqedelela isigwebo sakhe esisaseleko.
Nayikuthi ufuna irhelebho:
Iminyango yombuso embalwa izakunikela ngerhelebho. Amapholisa azakurhelebha ngokungenelela eengozini ezenzeka lapho ukhona; ekudluliseleni phambili khona kuzakufunyanwa irhelebho lezokwelapha namkhalezengqondo;ekuhlathululeniiinkambisozamapholisa;ekunikeleni ngelwazimayelananamalungelowakho;ekukudluliselenieenhlanganweni okungasi ngezombuso nezisemphakathini (ama-NGO nama-CBO) namkha emisebenzini etholakala emphakathini yokusekela abongazimbi; ekuqinisekiseni ukuphepha kwakho endaweni lapho kwenzeke ubulelesi; ekubulungweni kobufakazi; kunye nekukuyeleliseni ngokukhandela ubulelesi.
Nayikuthi kunenye ingozi ngemva kokukhutjhwa kwesigwebo, wena, isiphathiswa esiphenyako, namkha umtjhutjhisi, kufanele khonokho nithintane ne-ofisi leYunithi yokuVikelwa kwaboFakazi.
UmNyango wezeHlalakuhle kunye nabanye abanikela ngemisebenzi yezehlalakuhle, nabakhona, bazakunikela ngemisebenzi yesekelo ngokwemizwa nesekelo elibonakalako, okungafaka amahlelo wokulungiselela ukuvela ekhotho.
Abasebenzi betlhogomelo lezamaphilo bazakuqinisekisa bona amalungelo wakho, njengombana atholakala eTjhatheni yamaLungelo weenGuli ayahlonitjhwa.
UmNyango wezeFundo uzakuqinisekisa bona amahlelo wokungenelela afana nerhelebho lezengqondo, iinkambiso zokudlulisela phambili newokusekela, akhona ukusetjenziswa bongazimbi abaserherhweni lefundo.
ILUNGELO LOKUPHATHWA KUHLE NOKUHLONITJHWA KWESITHUNZI SAKHO NOKUZIPHILELA IPILO YAKHO YANGEQADI
Ungalindela bona boke abadlalindima abangaphakathi kwerherho lobulungiswa bobulelesi bazakuphatha kuhle, ngokuhlonipha isithunzi sakho nelungelo lakho lokuziphilela ipilo yakho yangeqadi, begodu nangokukuzwela.
Nayikuthi ubulelesi bubikiwe emapholiseni, ungalindela bona -
nayikuthi ubike ubulelesi ngokuthintana namapholisa, bazakutjheja umbiko wakho ngokurhaba okukghonekako;
amagadango kufanele athathwe ukwehlisa koke ukuthikamezeka okwenzeka kuwe;
isiphathiswa samapholisa kufanele sithathe isitatimende sakho besizalise amaforomo afaneleko ukutlolisa ubulelesi;
uzakudluliselwa lapho uzakufumana irhelebho lezokwelapha namkha lezengqondo nakutlhogekako;
nayikuthi ungungazimbi wobulelesi benturhu yomseme, uzakubuzwa imibuzo ngeqadi lilunga lamapholisa;
uzakubuzwa imibuzo ngelimi olizwisisako, begodu nayikuthi umuntu okhuluma nawe akalazi ilimi olikhulumako, bawa bakulethele umrhumutjhi; begodu ungabawa bona ukhulunyiswe lilunga lesipholisa lobulili obufana nebakho begodu nakukghonekako isibawo singavunywa.
Nayikuthi umlandu usiwa ekhotho ungalindela bona: Isiphathiswa esingameleko siqinisekise bona iinkambiso zokulalelwa komlandu zibanjwa ngendlela engaphuliilungelolakholokuphathwakuhlenokuhlonijthwakwelungelo lakho lokuziphilela ipilo yakho yangeqadi.
umtjhutjhisi -
uzakuthatha amagadango, khulu khulu ebujameni bobulelesi bomseme, nenturhu yangekhaya, ukuqinisekisa bona lapho kukghoneka khona, umlandu uphathwa mtjhutjhisi munye bewuphele;
uzakunikela ithuba lokuzikhumbuza, ufunde isitatimende sakho begodu nakutlhogekako uzakubonisana nawe, begodu ilunga labasebenzi bekhotho lizakwazisa bona kufanele ubhadelwe imali yokukhwela kunye nezinye iindleko ngesikhathi ugidlha ekhotho unikelaubufakazi,begodulizakunikelailwazingeendlekolibelikurhelebhe ngokwenza isibawo sokuzifumana.
Abasebenzi bekhotho -
bazakwenza koke okusemandleni ukukuvikela ekutlhorisweni namkha ekuphathweni kumbi ngokwengqondo ngilokho okwenzeka ekhotho;
bazakulethakuwe abasebenzi nabazinikelako, nabakhona, ababandulilweko ababuya emiSebenzini yokuSekela aboNgazimbi ukurhelebha wena nomndenakho ekhotho ngaphambi, ngesikhathi nangemva kokulalelwa komlandu;
ngokuya kwesibawo begodu nakukghonekako, bazakuvumela bona ubone indlu yekhotho ngaphambi kokuthoma komlandu ukuzijayeza iinkghonakalisi zekhotho, khona uzakwazi okufanele ukulindele lokha nawunikela ubufakazi;
bazakuvumelaumuntu okusekelako (isihlobo namkha umngani) akuphekelele ekhotho begodu bazakuvumela,nawubawako begodu nayikuthi iinkghonakalisi ziyatholakala, ukulinda ngokwehlukana nommangalelwa namkha abofakazi bakhe abasemlandwini.
Ebanikelini bemisebenzi yezehlalakuhle nabasebenza ngokuzinikela ungalindela -
nayikuthi kukhulunyiswana nawe, kuzakukhulunyiswana nawe ngemsitheleni, ikulumiswano leyo izakuthathwa njengento eyifihlo begodu kuzakukhulunyiswana nawe ngelimi olizwisisako;
ukungatjhiywa uwedwa ukuqalana nomlandu uwedwa. Nayikuthi awukabi ukuwubika umlandu emapholiseni, umnikeli wemisebenzi yezehlalakuhle uzakurhelebha ukuwubika; begodu nayikuthi ube ngungazimbi wobulelesi bezomseme, amapholisa angatlhoga izembatho zakho ezizakuba bufakazi, lapho ungabawa khona umnikeli wemisebenzi yezehlalakuhle bona akurhelebhe ukufumana ezinye izembatho.
Ebasebenzini betlhogomelo lezamaphilo ungalindela bona -
ukuhlola okuzeleko kuzakwenziwa ebujameni bakho ngokommoya nezengqondo;
kuzaboniswana nawe ngobujamo ebukhuphula ukugcinwa kwefihlo, ukuziphilela ipilo yangeqadi nesithunzi nokubonisana kuzakwenziwa ngelimi olizwisisako;
bazakubawabona uvumele ukuhlolelwa zamaphilo namkha ukwelatjhwa, kodwana uzakwaziswa kobana ungala elinye nelinye itjhejo namkha isekelo lezengqondo, lapho imiphumela yegadangwelo uzakuhlathululelwa yona;
ebujameni bobulelesi bezomseme, nawubawako begodu kukghonakala, umsebenzi wezamaphilo wobulili obufana nebakho uzakwenza ukuhlolelwa zamaphilo namkha ukwelapha;
bazakuqinisekisa bona loke ilwazi lezamaphilo liyafakwa emarekhodini womlandu wakho;
uzakwelatjhwa ngokurhaba okukghonekako begodu nangokukhambisana namalungelo wakho njengombana atholakala eTjhatheni yamaLungelo weenGuli.
nawubawa ukubakhona ekulalelweni kokulibalela, uSihlalo wokweLuswa kokuziPhatha neBhodo yokuLibalela, ngaphambi kokulalelwa, uzakwazisa, ngelimi olizwisisako, iinkambiso ngesikhathi sokulalelwa begodu nokuthi kulindelweni kuwe;
nayikuthi ubakhona ekulalelweni kweBhodo yokuLibalela begodu kufanele kube nokutjhoko, ungabawa omunye nomunye umuntu ozikhethela yena akuphekelele ekulalelweni, khona azakusekela;
nayikuthi ubakhona ekulalelweni kweBhodo yokuLibalela woke umzamo uzakwenziwa ukukuvikela ekutlhorisweni namkha ekukuphathweni kumbi ngokwengqondo godu ngesikhathi sokulalelwa.
ILUNGELO LOKUNIKELA NGELWAZI
Ngesikhathi sokuphenywa komlandu ungalindela bona -
a. isiphathiswa samapholisa sizakuthatha isitatimende kuwe besikubawe bona ufunde okungaphakathi kwaso ngokusitlikitla;
nayikuthi umrhumutjhi ukhona begodu ufisa bona isitatimende sakho sifundwe ngelimi olizwisisako ngaphambi kobana usiqinisekise ngokusitlikitla namkha ngokugadangisa uthubhakghuru, umrhumutjhi angasetjenziswa kilomnqopho.
Nawubona bona isitatimende sakho asikapheleli namkha asisiliqiniso, uzakuvunyelwa ukusingezelela namkha ukutjhugulula isitatimende sokuthoma namkha ukwenza esinye isitatimende;
Uzakunikelwa ithuba lokuhlathulula esitatimendeni sakho bona ubulelesi bukuthinte kangangani begodu lapho kufaneleko iinrhuluphelo zakho zizakutjhejwa;
Uzakwaziswa bonyana ungabawa ikhophi yestatimende sakho;
Kuzakufuneka bona uhlale wazisa isiphathiswa esiphenyako nge-adresi yakho, imininingwana yokuthintana nalapho ungaba khona bekuphele iphenyo nokukhamba ikhotho; begodu
Bazakubawa bona wazise isiphathiswa esiphenyako nayikuthi ummangalelwa ucabhela namkha ulinga ukucabhela ukuphenywa komlandu, nayikuthi angeze eze ekulalelweni komlandu namkha nakakuthuselako.
Nayikuthi umlandu usiwa ekhotho ungalindela bona:
Umtjhutjhisi -
uzakubawa bona uveze loke ilwazi elikhambelana nesiqunto mayelana nokutjhatjhululwa kommangalelwa ngebheyili, isibonelo, lapho ummangalelwa acabhelana nobufakazi namkha nabofakazi, namkha ummangalelwa uyakuthusela namkha uyakufungela namkha ufungela umndenakho, namkha ummangalelwa angeze avela ekhotho; begodu nakufaneleko umtjhutjhisi uzakubiza bona uzokunikela ubufakazi kilokhu ekulalelweni kwebheyili;
uzakunikela ithuba lokukhumbuza umkhumbulo wakho ngokubonisana namkha ngokukuvumela bona ufunde isitatimende sakho ngaphambi kokunikela ubufakazi;
uzakubonisana nawe ngaphambi kokwamukela ukuvuma umlandu okuncani kunye nokukubawa bona uhlathulule bonyana ubulelesi bukuthinte njani namkha umndenakho. Ekubonisaneni nawe uzakuba nethuba lokuveza imininingwana yokulahlekelwa namkha yokulimala okukwehlakaleleko ngebanga lobulelesi. Umtjhutjhisi uzakutjheja ubujamobungaphambikokuthathaisiquntongokwamukelwakokuvuma umlandu omncani. Umphumela ubulelesi obube nawo phezu kwakho namkha umndenakho buzakuvezwa ekhotho namkha uzakunikelwa ithuba lokunikela ubufakazi ekhotho, namkha umbiko olungiswe sisazi uzakulethwa ekhotho ngesikhathi sokukhutjhwa kwesigwebo; begodu ngesikhathi sokubonisana, bazakubawa bona uveze amanye amaqiniso wokungezelela angakafakwa esitatimendeni. Nayikuthi ayakhambelana nomlandu, umtjhutjhisi uzakuveza amaqiniso lawo esiqhemeni sommangalelwa ngaphambi kokulalelwa komlandu.
Abanikeli bemisebenzi yezehlalakuhle -
nakutlhogekako, bazakhulumisana nawe begodu nayikuthi ukufumana ubufakazi bezokwelatjhwa kukhambelana nomlandu, yenza amalungiselelo wokuhlahlubwela zokwelatjhwa; begodu;
nakukghonekako bazakugcina iragelo phambili ngokuqinisekisa bona umnikeli ofanako wezehlalakuhle namkha osebenza ngokuzinikela usebenza nawe ukuthoma ngesikhathi sokubika ubulelesi ukufika ekugcineni komlandu.
Abasebenzi betlhogomelo lezamaphilo -
nayikuthi ikhotho (umtjhutjhisi namkha umarhastrada) ibawa bona benze njalo, bazakunikela ikhotho amarekhodi wakho wezokwelatjhwa kunye nelinye ilwazi elikhambelana nomlandu obanikele lona.
Iimphathiswa zemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha -
zikuvumelabona wenze isibawo esitloliweko usiqalise kuSihlalo wokweluswa kokuziPhatha neBhodo yokuLibalela sokobana ubekhona ekulalelweni begodu uSihlalo uzakwazisa ngesikhathi, ilanga nendawo lapho kuzakubanjelwa ukulalelwa; begodu nayikuthi ubakhona ekulalelweni kokweLuswa kokuziPhatha nokweBhodo yokuLibalela, zikuvumela bona uzibandakanye ngokuveza ngomlomo namkha ngomtlolo amazizo wakho.
ILUNGELO LOKUTHOLA ILWAZI
Nayikuthi ubulelesi bubikiwe, ungalindela bona amapholisa akwazise -
ngobunjalo nomnqopho wesitatimende sakho;
ngekghonakalo yokubamba ukutjhutjhisa kwangeqadi okuzakubhadelwa nguwe nayikuthi uMnqophisi wokuTjhutjhiswa komPhakathi uyakwala ukulalelwa komlandu;
ngokubawa, imininingwana ekhambelana nokulandelako:
ukubotjhwa komsolwa b.
inomboro yekhotho yomlandu d.
amalanga wokulalelwa kwebheyili e.
umphumela wokulalelwa kwebheyili (ukobana umsolwa uyatjhatjhululwa ngebheyili namkha njani)
iragelo phambili ephenyweni kunye nekutjhutjhisweni komlandu wakho g.
esinye isiqunto sokubuyisela emva namkha sokutjhugulula khulu imilandu h.
nanyana uzakufanela bona ukhambele iinkambiso zekhotho, nelanga namkha amalanga wokulalelwa ilanga lokulalelwa komlandu nomphumela wokugcina j.
ilanga lokukhutjhwa kwesigwebo nomphumela k.
nanyana ummangalelwa udlulisele phambili ukufunyanwa amlandu namkha isigwebo kunye nomphumela wokudlulisela phambili l.
bonyana ipahla ethethwe ngokomthetho ingabuyiswa bunjani begodu nini m.
bona ngimiphi imisebenzi etholakalako ukuqalana neendingo zakho ezithileko begodu nokuthi ungayisebenzisa bunjani lemisebenzi
Nayikuthi umlandu usiwa ekhotho ungalindela bona: Nayikuthi abasebenzi bekhotho -
lapho kukghonakalako begodu ngesibawo sakho, bazakukghonakalisa bona ubone indlu yekhotho ngaphambi kokuthoma kwekhotho, khona uzakwazi bona ulindeleni; begodu bazakuqinisekisa bonyana amatshwayo acacileko neenkomba ayanikelwa ekhotho begodu bazakunikela iinkomba ezitjhinga ngendlini yekhotho. LaphokukghonakalakoiDeskeleRhelebho/lokwAzi/lokuYelelisalizakwazisa bonyana ngiyiphi indlu okuzakulalelwa kiyo ubufakazi.
umtjhutjhisi onikelwe umlandu wakho -
uzakwazisa umqatjhi wakho ngeenkambiso ezingakghonakalisa bona ungabi semsebenzini;
uzakwazisa nayikuthi uMnqophisi wokuTjhutjhiswa komPhakathi uqunte bona angatjhutjhisi kilomlandu, nokobana ungenza ukutjhutjhiswa kwangeqadi kunye nekambiso ezakulandelwa kilokhu;
uzakukghona ukuqalana nemibuzo yakho mayelana nekhotho begodu, nayikuthi, kunokuriyada, uzakutjela bona pheze uzakulinda isikhathi esingangani ngaphambi kokunikela ubufakazi;
nakufunekako, uzakunikela ithuba lokubonisana kwamambala ngaphambi kokuthathwa kweenqunto zomlandu;
uzakuvikela ekuhlonyweni imibuzo enommoya wenturhu, ekhubako neyehlisa isithunzi; begodu uzakwazisa ngomphumela womlandu kunye nokobana kunokudluliselwa phambili kwesiqunto sokubonwa umlandu namkha isigwebo na;
Isekelo lakangazimbi namkha labanikeli bemisebenzi yezehlalakuhle -
lizakuhlathulula amalungelo wakho neenkambiso ezizakulandelwa;
ngokwesibawo, lizakurhelebha ukulandelela umlandu ngokusebenzisa irherho;
nakukghonekako, lizakuphekelela ekhotho ngaphambi kokulalelwa komlandu khona uzazijayeza ikhotho nebhoduluko layo; begodu lizakunikela isekelo nerhelebho lezengqondo namkha lizakudlulisela kwabanikela ngemisebenzi yerhelebho lezengqondo lababanduliweko namkha bemisebenzi yokusekela.
Nayikuthi isisebenzi setlhogomelo lezamaphilo simenyiwe emlandwinakho ungalindela bona -
sikunikele ilwazi ngokuhlahlubwa namkha ngeenkambiso zokwelatjhwa ezizakwenziwa kuwe;
ngokwesibawo, sizakunikela ikhophi yamarekhodi wakho wokwelatjhwa; begodu sizakwazisa ngokutholakala kwemisebenzi yokusekela esemphakathini kunye neenomboro ezifaneleko zomtato zerhelebho.
iimphathiswa ezibuya emisebenzini yezefundo -
Nayikuthi iselelesi sigwetjelwe ukuhlala ejele, umNyango wemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha:
uzakwazisa ngomtlolo ngamatjhuguluko emalangeni wokulalelwa namkha ukutshwiliswa kokulalelwa kweBhodo yokuLibalela kunye nangabo boke ubujamo obubekiweko;
nayikuthi ubawa ukubakhona ekulalelweni kweBhodo yokuLibalela, uSihlalo uzakwazisa ngelimi olizwisisako ngeenkambiso ngesikhathi sokulalelwa nalokho okulindelwe kuwe; begodu ngokwesibawo, nangemvumo yommangalelwa, uzakwazisa ngamahlelo wokuthuthukisaummangalelwaawangenelekonamkhaasawangenelako ukwenza ngcono ukuziphatha kwakhe.
ILUNGELO LOKUVIKELWA
Lokha ubulelesi nabubikwe emapholiseni -
Begodu wena ungufakazi begodu wena namkha ilunga lomndenakho liyathuselwa namkha ipilo yakho isengozini, kufanele khonokho ubike indaba emapholiseni namkha kumtjhutjhisi womphakathi ophezulu ekhotho bewenze isibawo sokuvikelwa kwabofakazi, lapho ungalindela bona ingozi oqalene nayo izakuphenywa mapholisa;
lapho ingozi iqinisekiswa khona, uzakwenza isivumelwano neYunithiyokuVikelwakwaboFakazingaphambikobanaufakwe ngaphasi kweHlelo lokuVikelwa kwaboFakazi;
nayikuthi ufakwa eHlelweni, kufanele ukhambisane nayo yoke imithetho ebekwe esivumelwaneni. Ilwazi elisesivumelwaneni liyifihlo;
nayikuthi awukhambisani nesivumelwano uzibeka engozini begodu ungakhutjhwa eHlelweni lokuVikelwa kwaboFakazi;
isijamiso sokubhadelwa kweemali okufanele uzithole singenziwa ngesikhathi ungaphasi kweHlelo, njengombana kubeka imiThetjhwana yokuVikelwa kwaboFakazi;
kuzakufanela bona unikele ngayo yoke imininingwana yeemali eemphathisweni zeHlelo lokuVikelwa kwaboFakazi, khona kuzakubekwa iimali ezifaneleko ozakunikelwa zona;
nawamukelwa eHlelweni, uzakubekwa endlini yokuphepha begodu angeze i-adresi yakho yanikelwa omunye umuntu, ngitjho namalunga womndenakho.
ngemva kobana unikele ubufakazi, uzakunikelwa isaziso esikwazisa bona uzakukhutjhwa ngaphasi kweHlelo esikhathini esifaneleko; begodu ungathintana nesiphathiswa esiphenyako esitetjhini samapholisa namkha umtjhutjhisi womphakathi omkhulu nawufuna ilwazi elinabileko ngeHlelo lokuVikelwa kwaboFakazi.
nayikuthi awufuni ummangalelwa azi ngemininingwana yakho, ungathintana nesiphathiswa esiphenyako kunye/namkha nomtjhutjhisi bewubawe bona ilwazi lakho lifihlelwe ummangalelwa;
isiphathiswa esithembekileko ngaso soke isikhathi sizakuqinisekisa bona ipahla enye nenye okungeyakho nebanjwe ngeminqopho yokobana ibe bufakazi igcinwa isebujameni obuhle begodu ibuyiswa msinyana nayingasatlhogekiko; begodu nayikuthi nguwe onghonghoyilako enturhwini yangekhaya, begodu esiphathiswenisamapholisakubonakalaungathikunamabangaazwakalako wokobanaungalinyazwammangalelwangebangalokwephulwakomlayo wokuvikelwa kwakho -
ungaletha incwadi efungelweko emapholiseni ebeka ubujamo bokwephulwa imilayo mmangalelwa;
isiphathiswa samapholisa msinyana sizakubopha ummangalelwa ngokwephula ukukhandela okubekwe yikhotho ngaphasi kwesiGaba 7 somThetho weNturhu yangeKhaya, umthetho wenomboro 116 ka-1998.
Nayikuthi umlandu usiwa ekhotho ungalindela bona: Umtjhutjhisi -
uzakwazisa bonyana, nayikuthi ummangalelwa ovela ngaphambi kwekhotho ungaphasi kweminyaka eli-18, ungalelwa bona ube khona ekulalelweni,ngaphandlekwalokhaukubakhonakwakhonakutlhogekako namkha kuvunyelwe yikhotho; namkha lapho ufakazi angaphasi kweminyaka eli-18, bonyana ungakhutjhelwa ngaphandle ekulaleleni ubufakazi bakafakazi lowo;
uzakwazisa bonyana ebujameni obuthileko ikhotho ingalela ukuvezwa kwelwazi (kufaka hlangana ukwaziwa komnghonghoyili namkha ufakazi) ekukhambelana nokulalelwa komlandu namkha ingcenye ethileko emsitheleni lapho kufaneleko, uzakwazisa bona nanyana ngimuphi umuntu oveza ngokungasimthethoilwazinamkhaolikhuphangokungasimthethouveza ukwaziwa kwakafakazi, unomlandu wokwephula umthetho begodu angatjhutjhiswa.
thatha amagadango wokuqinisekisa bona wena nomndenakho anibi sengozini.
bika namkha badlulise nanyana ngimuphi umlandu lapho kusolelwa ubulelesi emapholiseni.
BemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha nayikuthiubawe bona uhlale waziswa ngesigwebo esinikelwe ummangalelwa, bemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha bazakwazisa nayikuthi ummangalelwa ubalekile ekuvalelweni kunye nanyana ngikuphi ukudluliselwakwakhekwenyeindawokommangalelwanemininingwana yalokho; begodu emilandwini yokukata neyokutlhoriswa ngokomseme khulu khulu, iBhodo yokuLibalela ingafaka iinjamiso zobujamo bokulitjalelwa kommangalelwa nakuqakathekileko ukumkhandela ekuthintaneni okungakafaneli nawe.
ILUNGELO LOKURHELEJWA
Ungalindela bona amapholisa akurhelebhe -
ngokukudlulisela kwabanye abanikela ngemisebenzi khona uzakuthola isekelonokungenelelaeengoziniezenzekakhonokho,isibonelo,irhelebho lokuthoma lezokwelapha;
ngokukuhlathululela iinkambiso zamapholisa;
ngokuphatha ukuphepha kwakho njengento eqakathekileko;
ngokubulunga ubufakazi;
ngokukunikela isiyeleliso mayelana nokukhandelwa kobulelesi; kunye nangokuqeda inturhu endaweni yobulelesi.
Nayikuthi umlandu usiwa ekhotho ungalindela bona -
umtjhutjhisi uzakubika indaba yombuso begodu uzakutjheja iinrhuluphelo zakho;
ungakhulumisana ngomlandu negqwetha elikhethwe nguwe, khulu khulu nayikuthi uhlose ukufaka umlandu wemibango ngokuliliswa ngokonakalelwa namkha ukulimala emzimbeni namkha ngokwegqondo;
kuzakutjhejwa ukutholakala kwabarhumutjhi, begodu lapho kufaneleko ilwazi lizakufikeleleka ebantwini abakhubazekileko;
imilandu efaka yezomseme izakulalelwa emakhotho akhethekileko lapho amakhotho anjalo afumaneka khona;
umtjhutjhisi kunye nesiphathiswa samapholisa sizakwazisa bona, nawungaphasi kweminyaka eli-18 godu unikela ubufakazi ekulalelweni komlandu kungakubangela bona uphathwe ligandelelo elingakafaneli lezengqondo namkha ukugula, ikhotho ngesibawo somtjhutjhisi ingaqatjhaumuntuozakubaphakathikwakhonekhothoukukghonakalisa bonyana unikele ngobufakazi bakho ngokusebenzisa lomuntu kusetjenziswa ukuthintana ngomabonwakude (i-CCTV);
isiphathiswa esingameleko, nayikuthi odlulisa umlayezo phakathi kwakho nekhotho uqatjhiwe, sizakuqinisekisa bona yoke imibuzo obuzwa yona ubuzwa yona ngokusebenzisa lomuntu odlulisa umlayezo phakathi kwakho nekhotho;
isiphathiswa esingameleko sizakwazisa bona odlulisa umlayezo phakathi kwakho nekhotho, ngaphandle kwalokha ikhotho nayilaya ngenye indlela, angadlulisa ihlathululo mazombe yomunye nomunye umbuzo obuzwa wona;
isiphathiswa esingameleko,nayikuthi umuntu ozakudlulisa umlayezo sele aqatjhiwe, singalayela bona unikele ubufakazi bakho kenye nenye indawo -
engakahlelwa kuhle khona uzakutjhaphuluka;
ehlelwe ngendlela yokuthi umuntu ongabanga bona utshwenyeke nawunikela ubufakazi awumboni begodu awumuzwa; begodu c.
singakghonakalisa ikhotho kunye nomunye umuntu ukubakhona kwakhe kukhambelana neenkambiso ukubona nokulalela - bunqopha namkha ngokusebenzisa isisetjenziswa se-elektroniki namkha esinye - wena nokudlulisela umlayezo nilalele ngesikhathi sokunikela kwakho ubufakazi.
Imilandu ebandakanya abongazimbi abasengozini izakurhatjiswa lapho kukghoneka khona; begodu
Nayikuthiumabonwakude wokulalelwa komlandu (i-CCTV) uzakusetjenziswa eenkambisweni zekhotho, umtjhutjhisi uzakuhlathulula bona isisetjenziswa sisebenza njani namkha lapho kukghonekako uzakuvumela wena nabazali bakho namkha umtlhogomeli bonyana nibone ukusetjenziswa kwesisetjenziswa ngaphambi kokuthoma kokulalelwa komlandu.
Abanikela ngemisebenzi yezehlalakuhle lapho kukghonekako nalokha ikhona -
banikela ngerhelebho lezengqondo nesekelo elibonakalako;
bakurhelebha ngokwenza bona kutholakale abanikeli bemisebenzi yezehlalakuhle namkha iimphathiswa zokwelusa; begodu banikela -
ngerhelebho ekuthintaneni nomndeni namkha abangani b.
ngerhelebho nawunamatshwayo eza ngemva kwegandelelo lezengqondo c.
ngehlathululo yekambiso ezakulandelwa d.
ngokukudlulisela emsebenzini werhelebho lezengqondo nayikuthi igandelelo lengqondo likhulu f.
ngokufikelela ilwazi nemisebenzi, khulu khulu eendaweni lapho imisebenzi ekhona ifika e'Sekelweni leKhotho', kufaka -
ukukurhelebha ukuzwisisa ikambiso yekhotho;
ukukuhlathululela bonyana kuzakwenzekani ekhotho nawubizwa njengofakazi;
ukukuhlathululela bona ngubani ozakuba sekhotho nokuthi ngiyiphi indima abazayidlala, kunye nokukurhelebha bona uthole ikhotho; kunye iv. nokukulungiselela bona unikele ubufakazi ekhotho kunye nokuphuhlisa ukubonisana nomtjhutjhisi.
Eemphathisweni zemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha ungalindela bona -
nawubawako, uzakwaziswa ngamatjhuguluko enziwe eengwebeni zokweluswa kokulungisa ukuziphatha; ngemisebenzi yeBhodo yokuLibalela; ngendima yakho ekulalelweni kweBhodo yokuLibalela; nangalokho ongakulindela ngesikhathi sokulalelwa;
nakutlhogekako, uzakunikelwa umrhumutjhi ngesikhathi sokulalelwa kweBhodo yokuLibalela;
bazakukghonakalisa, nawubawileko, ukulamula phakathi kwakho nommangalelwa nakunesidingo; begodu ngokuya kwesibawo namkha nakutlhogekako, isibonelo, nawung-ungazimbi begodu uvalelwe namkha ngesikhathi sokulalelwa kweBhodo yokuLibalela kubonakala bona utlhoga isekelo, uzakudluliselwa kwabanikela ngomsebenzi lowo abafaneleko khona uzakuthola irhelebho lezengqondo nemisebenzi yesekelo.
Ungalindela bona isisebenzi setlhogomelo lezamaphilo siqinisekise bonyana -
ILUNGELO LOKULILISWA
Ukuliliswa" kutjho inani lemali ikhotho yobulelesi ekunikela yona nayikuthi ulahlekelwenamkhaumotjhakalelweyipahla(kufakaimali)ngesibangasesenzo sobulelesi esenziwe mumuntu otholwe anomlandu wokwenza ubulelesi. Imali oyithola ngokuliliswa kuhloswe ngayo ukubuyisela abazuzi bayo ebujameni bangaphambi kokulahlekelwa namkha kokumotjhakalelwa.
Nayikuthi umlandu usiwa ekhotho ungalindela bona -
umtjhutjhisi namapholisa, nakufaneleko, akwazise bonyana ungabakhona ekhotho ngelanga lesigwebo begodu ungabawa umtjhutjhisi ukwenza umlayo wokuliliswa ekhotho.
emilandwini efaneleko, ikhotho ingajamisa isigwebo ummangalelwa nakavumako ukukulilisa ngokulahlekelwa namkha ngomonakalo owenzeke epahleni ngebanga lesenzo sobulelesi;
umtjhutjhisi uzakwazisa, begodu umabhalana wekhotho uzakuphetha isenzweso;
umabhalana wekhotho namkha umtjhutjhisi, ebujameni obufaneleko, uzakwazisa lapho imali yomuntu ofunyenwe anomlandu ithethwe kuye nakabotjhwako, ikhotho ingalayela bona imali leyo inikelwe wena;
umtjhutjhisi uzakwazisa bonyana nayikuthi umlayezo wokuliliswa kwakho sele ukhutjhelwe wena ekulalelweni komlandu wobulelesi, ungathoma ikambiso yokudosela ummangalelwa ekhotho yemibango;
umtjhutjhisi namkha isiphathiswa esingameleko (sitjho umarhastrada namkha ijaji) uzakwazisa bonyana isiqunto esithethwe yikhotho siyafana nesiqunto sombango begodu ungasisebenzisa isiqunto;
isiphathiswa esingameleko sizakwazisa bonyana, nayikuthi isiqunto usiphumelele, unamalanga ama-60 wokwala ngomtlolo isijamiso owenzelwesonayikhotho,begodunawenzanjalo,uzakufanelaubuyisele enye nenye imali esele unikelwe yona, kumtlolisi nanyana umabhalana wekhotho;
isiphathiswa esingameleko sizakwazisa bonyana nakungenzeka ubhalelwe kukwala isiqunto kungakapheli amalanga ama-60, angeze wathathela ummangalelwa igadango lomthetho okungelombango; begodu nayikuthi wenza isibawo ekhotho bona uliliswe ngebanga leendleko zokwelatjhwa ozithole ngesenzo sobulelesi, isisebenzi setlhogomelo lezamaphilo esikuhlahlubileko sizakukghona ukusekela isibawo sakho ngokunikela ubufakazi ekhotho nokunikela ngelwazi elifaneleko ekhotho, kufaka hlangana imibiko yezokwelatjhwa.
ILUNGELO LOKUBUYISELWA IPAHLA
Ukubuyiselwa" kutjho ubujamo lapho ikhotho, ngemva kokufumana umuntu amlandu,ilayelabonaummangalelwaabuyiseipahlanamkhaizintoezithethwe kuwengokungasimthethonamkhaezimotjhakelengokungasimthetho,khona kuzakubuyiselwa ubujamo obewukibo ngaphambi kwesenzo sobulelesi.
Nayikuthi umlandu usiwa ekhotho ungalindela bona umtjhutjhisi -
uzakwazisa bonyana, ebujameni obufaneleko, angabawa isaphulimthetho bona sikubuyisele, umndenakho namkha labo abatlhogonyelwa nguwe;
uzakwazisa bona ukubuyiselwa okunjalo kuzakufaka ukubuyiswa kwepahla namkha izinto namkha ukulungiswa kwepahla eyonakeleko; begodu uzakwazisa bonyana isibawo sakho mayelana nalokhu sizakukatelelwa yikhotho bona sihlonitjhwe begodu ebujameni obufaneleko uzakuvunyelwa ukuletha iimbawo ezinjalo ekhotho.
Yoke iminyango, iinkhungo nabasebenzeli abathinteka emlandwini bahlose ukunikela ngezinga eliphezulu lomsebenzi, kodwana izinto kwesinye isikhathi azikhambi kuhle. Nakungenzeka lokhu, iminyango, iinkhungo nabasebenzeli bafuna ukwazi bona kwenzekeni. Ingcenye le yomtlolo ikutjela bonyana ungenzani nayikuthi awaneliswa -
yindlela ophathwe ngayo;
ngeenqunto ezithethweko.
Ungafaka isinghonghoyilo ngesiphathiswa samapholisa, umthethomgomo wokusebenza kwamapholisa, umukghwa namkha ikambiso, ngomtlolo kuKomitjhinara weStetjhi samapholisa esithintekako.
Nayikuthi isinghonghoyilo sakho simayelana nepahla elahlekileko namkha emotjhakelengesikhathiisemapholiseni,ungavunyelwaukutholaukuliliswa. Qalisa imibuzo yakho kuKomitjhinara weStetjhi; namkha nayikuthi awukaneliswa, iya kuKomitjhinara weNdawo wesitetjhi esithintekako mayelana nalokho okufunako. Nayikuthi isinghonghoyilo sakho nanje asitjhejwa waneliswe, ungaya e-Ofisini lomVikelli womPhakathi.
Abatjhutjhisi:
Amakhotho:
Nayikuthi isinghonghoyilo sakho simayelana nokuziphatha kwesiphathiswa esingameleko, ungatlolela, namkha ubeke ilanga lokubonana neHloko yesifunda yamaJaji. Ungathola i-adresi nemininingwana yomtato ekhotho eseduze kamarhastrada.
Nayikuthi awaneliswa ngependulo oyithola eHlokweni yesiFunda, ungatlolela namkha ungabeka ilanga lokubonana neHloko yesiQhema samaJaji, ungayitlolela namkha ubeke ilanga lokubonana nayo.
Nayikuthi isinghonghoyilo sakho siphathelene neJaji lekhotho ephakamileko, ungatlolela namkha ubeke ilanga lokubonana neJaji elinguMongameli wePhiko elithintekako. Ungathola i-adresi nemininingwana yomtato ekhotho kamrhastrada yendawo namkha ekhotho ephakamileko.
Nayikuthi awaneliswa ngependulo oyitholako, ungatlolela iKomitjhana yaboMarhastrada nayikuthi isinghonghoyilo siphathelene nekhotho kamarhastrada namkha neKomitjhana yemiSebenzi yobuLungiswa esinghonghoyilweni esiphathelene nekhotho ephakamileko. Nayikuthi isinghonghoyilo asikatjhejwa waneliseka, ungatjhinga e-Ofisini lomVikeli womPhakathi.
Nayikuthi isinghonghoyilo sakho siphathelene nabasebenzi bekhotho, isibonelo, abomabhalana namkha abarhumutjhi, ungatlolela namkha ungabeka ilanga lokubonana nomphathi wekhotho. Nayikuthi awaneliswa ngendlela isinghonghoyilo sakho esitjhejwe ngayo mPhathi weKhotho, ungatlolela umNqophisi ophetheko wemisebenzi yekhotho namkha umNqophisi-Mazombe.
Abanikeli bemisebenzi yezehlalakuhle:
Nayikuthi isinghonghoyilo sakho siphathelene nesiphathiswa somNyango wemiSebenzi yezeHlalakuhle, ungatlolela ihloko ye-ofisi elithintekako. Nayikuthi awaneliswa ngependulo oyitholako, thintana neHloko ye-Ofisi lesiFunda namkha lePhrovinsi kunye ne-Ofisi lesiTjhaba.
Abasebenzi betlhogomelo lezamaphilo:
Nayikuthi awaneliswa ngomsebenzi owenzelwa sisebenzi setlhogomelo lezamaphilo ekorweni yezamaphilo yombuso, kufanele kokuthoma unghonghoyile emuntwini okutjhejileko. Kodwana, nayikuthi isinghonghoyilo sakho asirarululwa waneliseke, ungasidlulisela ehlokweni namkhaemphathiniwendawoyomphakathiyezamaphilolaphouhlahlubwe namkha welatjhwa khona.
IimPhathiswa ezibuya emiSebenzini yezeFundo:
Nayikuthi isinghonghoyilo sakho siphathelene nomfundisi namkha ilunga labasebenzi besikolo esithileko namkha isikhungo sefundo, ungathintana neHloko yesikolo namkha isikhungo leso. Nayikuthi isinghonghoyilo siphathelene nehloko yesikolo, ungathintana noMphathi wezeFundo wesiFunda namkha uMphathi wesiFunda.
Nayikuthi awaneliswa ngendlela isinghonghoyilo sakho esitjhejwe ngayo, ungathintana neHloko yomNyango wezeFundo ephrovinsini leyo.
IimPhathiswa zemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha:
Nayikuthi isinghonghoyilo siphathelene nesikhulu semisebenzi yokulungiswa kokuziphatha, ungasiveza ngomtlolo usiqalise kuKomitjhinara wesiTjhaba wemiSebenzi yokuLungiswa kokuziPhatha namkha eJajini eliHlolako. Nakathola isinghonghoyilo sakho esitloliweko uKomitjhinara uzasinikela i-ofisi elifaneleko bona lisitjheje.
Nayikuthi usengakaneliswa ngendlela isinghonghoyilo sakho esitjhejwe ngayo badlalindima namkha banikeli bemisebenzi ekambisweni yobulungiswa obuqalene nobulelesi, ungadlulela emisebenzini enikelwa ziinhlangano ezifana nalezi:
igqwetha elikhethwe nguwe nozibhadelela lona
Nawufuna ilwazi elinabileko ngenye nenye indaba ekilomtlolo, ungathintana nePhiko lobuNqophisi obuqalene nezoBulili emNyangweni wezoBulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo eenomborweni ezilandelako:
UmNyango womThethobulungiswa nokuThuthukiswa komThethosisekelo ulithabela khulu ukufaka kwakho isandla ekuthuthukisweni kwalomtlolo ziinhlangano ezinengi okungasizo zombuso.
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yomtato: Inomboro yomtato: 845 6000
339 1000 Inomboro yefeksi: 012 339 1530 Inomboro yefeksi: 012 845 7311 IWebhsayithi:
Inomboro yomtato: Inomboro yomtato: 325 3951
312 0000 Inomboro yefeksi: 012 325 5706 Inomboro yefeksi: 012 325 3957
Inomboro yefeksi:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi:
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi :
Inomboro yomtato:
Inomboro yefeksi:
